درباره  

مقدمه

سامانه پرسش و پاسخ خودكار «قرآن جوي» اولين سامانه پرسش و پاسخ به زبان فارسي است كه در حوزه قرآن طراحي و پياده‌سازي شده است. هدف از اين سامانه پاسخگويي به پرسش‌هاي قراني كاربران مي‌باشد. در اين راستا، سامانه پرسش كاربران را به زبان طبيعي دريافت كرده و پاسخ دقيق برگرفته از منابع معتبر را به كاربران نشان مي‌دهد. نسخه آزمايشي اين سامانه در اين پورتال قابل دسترسي است. لازم به ذكر است سه بخش ديگر پورتال شامل گراف مفاهيم قران، ابزارهاي پردازش زبان طبيعي و ابزارهاي قرآن پژوهي نيز در همين پروژه توسعه يافته‌اند.

سامانه پرسش و پاسخ قرآني جوي در مرکز تحقيقات و مخابرات ايران ظرف مدت ۲۳ ماه طراحي و پياده سازي گرديده است. مجري اين طرح سرکار خانم مهندس مژگان فرهودي، سرپرست گروه سكوهاي فناوري اطلاعات فضاي مجازي پژوهشگاه ارتباطات و فناوري اطلاعات بوده اند.

تيم مديريت پروژه

مژگان فرهودي
مجري پروژه مسئوليت در پروژه:

كارشناسي ارشد: مهندسي فناوري اطلاعات از دانشگاه صنعتي اميركبير

كارشناسي: مهندسي نرم افزار از دانشگاه تربيت معلم تهران

تحصيلات:
  • بازيابي اطلاعات
  • داده كاوي
  • پردازش زبان طبيعي
زمينه هاي پژوهشي مورد علاقه:

گروه ها

بسياري از فعاليت هاي مرتبط با يک سامانه پرسش و پاسخ بين رشته اي (Multidisciplinary) است. به همين خاطر لازم بوده است اعضاي تيم در مسئوليت ها و گروه هاي متفاوت فعاليت داشته باشند. با اين حال چهار گروه اصلي در اين پروژه قابل تشخيص هستند. تيم سازنده سامانه پرسش و پاسخ قرآن جوي متشکل از چهار گروه «هستان نگار»، «معنايي»، «داده کاوي» و «ابزارها» به علاوه مشاوران حوزه قرآني و مشاوران زبانشناس بوده است.

گروه هستان نگار

فعاليت اين گروه حول توليد و اعتبارسنجي يک گراف مفاهيم از روي قرآن و ساير منابع دانش مي باشد. هستان نگار توليد شده را مي توانيد از بخش «مرورگر دانش» همين سايت مرور فرماييد. اين گروه تا انتهاي فاز چهارم پروژه زيربخشي از گروه معنايي بود و سپس به صورت يک گروه مستقل در آمد.

اعضاي گروه هستان نگار

علي رهنما
هستان نگار گروه:
  • مسئول گروه هستان نگار
  • طراحي و ساخت اولين هستان نگار قراني فارسي
مسئوليت در پروژه:
  • دانشجوي دکتري: مهندسي نرم افزار در دانشگاه صنعتي اميرکبير
  • کارشناسي ارشد: مهندسي نرم افزار از دانشگاه صنعتي شريف
  • کارشناسي: مهندسي سخت افزار از دانشگاه شهيد باهنر کرمان
تحصيلات:
  • هستان نگار (تحليل، طراحي، ساخت، نگهداري، يادگيري، و تکامل )
  • مهندسي دانش
  • مهندسي وب معنايي
  • شبکه هاي نظير به نظير و اشتراک هستان نگار
زمينه هاي پژوهشي مورد علاقه:

 

مرجان بذر افشان
هستان نگار گروه:
  • توسعه و ساخت اولين هستان نگار قراني فارسي
  • گرداوري و اعتبار سنجي مجموعه سايت هاي قراني جهت استفاده از پرسش و پاسخ هاي قران
  • تهيه و گرداوري داده هاي پايه اي قراني از سايت و منابع معتبر قراني
  • تحقيق در مورد ابزارهاي موجود زبان فارسي
مسئوليت در پروژه:
  • کارشناسي ارشد: مهندسي نرم افزار از پيام نور تهران
  • کارشناسي: مهندسي نرم افزار از دانشگاه دانشوران تبريز
تحصيلات:
  • هستان نگار(Ontology)
  • سامانه هاي پرسش و پاسخ (Question Answering)
  • ترجمه ماشيني(Machine Translation)
  • پايگاه داده(data base)
  • شبکه(network)
  • مهندسي دانش (Knowledge Engineering)
زمينه هاي پژوهشي مورد علاقه:

گروه معنايي

اين گروه براي پرسش و پاسخ از يک هستان نگار خاص منظوره در حوزه قرآن به عنوان منبع دانش استفاده مي نمايد. استخراج پاسخ با استفاده از يک روش استدلالي مبتني بر «استدلال مقبول انساني» انجام مي شود.

روش ديگري که در اين گروه پيگيري شد پرسش و پاسخ از طريق تجزيه معنايي جملات با استفاده از تجزيه نحوي وابستگي (Dependency Parsing) و برچسب گذاري نقش هاي معنايي (Semantic Role Labeling). بدين منظور مجموعه ۳۰۰۰ پرسش و ۱۰ داستان قرآني در هر دو سطح نحوي و معنايي برچسب گذاري گرديد. پرسش هاي براي آموزش مولفه هاي تجزيه گر نحوي و معنايي مورد استفاده قرار گرفت. داستان هاي قرآني تجزيه شده نيز نيز نقش منبع دانش سامانه را بازي ميکنند. يک موتور استدلال خاص منظوره نيز طراحي گرديد تا پاسخ پرسش هاي تجزيه شده را با استفاده از اين داستان ها پاسخ گويد.

اعضاي گروه معنايي

احسان درودي
معنايي گروه:
  • مسئول گروه معنايي
  • مشارکت در معماري مفهومي سامانه
  • طراحي و پياده سازي روش استدلال روي گراف براي استخراج پاسخ (پاسخگويي به پرسش ها با استفاده از هستان نگار)
  • طراحي و پياده سازي روش POV محدود براي استخراج پاسخ (استفاده از تجزيه نحوي براي فهم و پاسخ پرسش)
  • طراحي و پياده سازي روش استدلال روي SRL براي استخراج پاسخ (استفاده از Semantic Role Labeling براي فهم و پاسخ پرسش)
  • پردازش و ادغام اصطلاح نامه علوم قرآني و فارس نت با گراف مفاهيم قرآني پروژه
  • برچسب زني نحوي وابستگي و معنايي:
    • مديريت برچسبگذاري ها
    • توليد شيوه نامه برچسب گذاري نحوي وابستگي پروژه (با مشارکت مشاوران زبانشناس پروژه)
    • توليد شيوه نامه برچسب گذاري معنايي (SRL) پروژه (با مشارکت مشاوران زبانشناس پروژه)
    • پيشنهاد گرامر محلي براي بهبود تجزيه نحوي روي فارسي و مديريت اعمال در در پيکره دادگان و توليد پيکره «دادگان‌نو»
    • پيکربندي، نگهداري و توسعه ابزار Brat جهت برچسب زدن نحوي و معنايي جملات تحت وب
    • برچسب گذاري و بازبيني برچسب هاي نحوي و معنايي
  • مشارکت در توليد درختواره نوع پاسخ هاي سامانه
  • مشارکت در برچسب گذاري پرسش ها (هدف و نوع پاسخ)
  • طراحي و پياده سازي سامانه مرورگر دانش تحت ويندوز (Java + JUNG) و تحت وب + وب سرويس مربوطه (JAX-WS)
  • طراحي و پياده سازي پورتال سامانه (اين پورتال: PHP + jQuery + JSON RPC)
  • سامانه ارزيابي نتايج پرسش و پاسخ (PHP + MySQL)
مسئوليت در پروژه:
  • کارشناسي ارشد: مهندس نرم افزار از دانشگاه تهران (دانشکده فني)
  • کارشناسي: مهندس نرم افزار از دانشگاه فردوسي مشهد
تحصيلات:
  • پرسش و پاسخ
  • استدلال خودکار (Automated Reasoning)
  • تفکر ماشيني (Machine Thining) و تست تورينگ (Turing Test)
  • پردازش زبان طبيعي
    • تجزيه نحوي (Dependency Parsing) و کاربرد آن در استدلال
    • تجزيه معنايي (Semantic Role Labeling) و کاربرد آن در استدلال
    • فهم زبان طبيعي (Natural Language Understanding)
زمينه هاي پژوهشي مورد علاقه:

 

مهدي محمدزاده
هستان نگار + معنايي گروه:
  • مشارکت در توسعه و ساخت هستان نگار قراني
  • برچسب زني وابستگي + معنايي پرسش ها
  • مسئول گروه برچسب زني نحوي
مسئوليت در پروژه:
  • کارشناسي: مهندسي نرم‌افزار از دانشگاه علمي کاربردي شعبه اصفهان
تحصيلات:
  • پردازش تصوير
  • بکارگيري الگوريتم هاي يادگيري ماشين در تشخيص چهره امنيت در وب سرويس و بررسي استانداردهاي امنيتي در وب سرويسها

 

زمينه هاي پژوهشي مورد علاقه:

 

طاهره علوي زرگر
معنايي گروه:
  • برچسب زني وابستگي + معنايي پرسش ها
مسئوليت در پروژه:
  • کارشناسي :مهندسي نرم افزار از دانشگاه آزاد شهرقدس
تحصيلات:
  • تشخيص الگو
  • بينايي ماشين
  • شبکه هاي عصبي
  • پرسش و پاسخ
  • هوش مصنوعي
  • پايگاه داده
زمينه هاي پژوهشي مورد علاقه:

 

مونا داوودي
معنايي گروه:
  • برچسب زني وابستگي + معنايي پرسش ها
مسئوليت در پروژه:
  • كارشناسي: مهندسي نرم افزار از دانشگاه شهيد بهشتي
تحصيلات:
  • مدل ها و چارچوب هاي كلان فناوري اطلاعات
  • حاكميت فناوري اطلاعات
  • بازيابي اطلاعات
زمينه هاي پژوهشي مورد علاقه:

گروه داده کاوي

نگرش اين گروه به پرسش و پاسخ مبتني بر روش هاي داده کاوي، بازيابي اطلاعات و تطبيق الگوهاي متني بوده است. منبع دانش مورد استفاده در اين گروه متون و انباره پرسش و پاسخ هاي متداول (FAQ)، تفاسير الميزان و نمونه، ترجمه قرآن، فرهنگ قرآن و متون گردآوري شده از سايت هاي قرآني است. اين گروه همچنين فعاليت جمع آوري، دسته بندي، برچسب گذاري و تحليل پرسش هاي قرآني بالغ بر چند ده هزار مورد را بر عهده داشته است. بخش پردازش پرسش شامل استخراج هدف، همبافت و نوع پاسخ پرسش از ديگر فعاليت هاي اين گروه در اين پروژه است. بخش ترکيب پاسخ ها و همچنين روش استخراچ پاسخ مبتني بر هستان نگار نيز بر عهده اين گروه بوده است. استخراج و تهيه منابع دانش سامانه از جمله تفاسير قرآن، ترجمه قرآن، فرهنگ قرآن و قاموس قرآن از سايت هاي معتبر قرآني نيز در اين گروه صورت گرفته است. ابزار آيه ياب نيز در اين گروه تهيه گرديده است.

اعضاي گروه داده کاوي

احسان شرکت
داده کاوي + ابزارها گروه:
  • توليد ابزارهاي:
    • آيه‌ياب،
    • ابزار برچسب‌زني پرسش‌ها،
    • ابزار استخراج پاسخ به روش الگو،
    • ابزار استخراج پاسخ به روش جدولي،
    • ابزار استخراج پاسخ به روش آيه‌ياب،
    • ابزار استخراج همبافت پرسش،
    • ماژول ترکيب پاسخ،
    • ماژول استخراج نوع پاسخ،
    • بخشي از ابزار استخراج هدف،
    • ايجاد نسخه گيتي يکسان‌ساز،
    • ايجاد نسخه گيتي واژه‌ياب،
    • تهيه Space Tokenizer نسخه گيتي
  • جمع آوري و پردازش پرسش و پاسخ از سايت‌هاي قرآني و نيمه قرآني به قالب xml
  • استخراج و پردازش قاموس قرآن
  • استخراج و پردازش تفسير الميزان و نمونه
  • استخراج و پردازش فرهنگ قرآن
  • مشارکت در برچسب‌زني پرسش‌ها
  • مشارکت در ساخت درختواره پرسش‌ها
  • مشارکت در طراحي و پياده سازي پايپ سامانه
  • توليد نسخه وب سرويس آيه ياب
  • طراحي لوگوهاي سامانه
مسئوليت در پروژه:
  • کارشناسي ارشد: مهندسي نرم افزار از دانشگاه تهران (دانشکده فني)
  • کارشناسي: مهندس نرم افزار از دانشگاه اصفهان
تحصيلات:
  • تحليل شبکه‌هاي اجتماعي
  • داده کاوي
  • استخراج اطلاعات
  • پردازش زبان طبيعي
  • بيوانفورماتيک
  • وب معنايي
  • پايگاه داده
زمينه هاي پژوهشي مورد علاقه:
  http://khorshid.ut.ac.ir/~e.sherkat/ بيشتر:

 

سمانه حيدري
داده کاوي گروه:
  • معمار نرم افزاري سامانه پرسش و پاسخ
  • استخراج هدف و همبافت به صورت خودکار با استفاده از الگو
  • استخراج درختواره نوع پاسخ پايه سامانه و مشارکت در نهايي سازي درختواره نهايي
  • مشارکت در يافتن و برچسب‌گذاري منابع داده‌اي
  • توليد نسخه وب سرويس سامانه پرسش و پاسخ
  • توليد مولفه استخراج پاسخ مبتني بر هستان نگار
مسئوليت در پروژه:
  • کارشناسي ارشد: مهندسي نرم افزار دانشکده‌ي فني دانشگاه تهران
  • کارشناسي: مهندسي نرم افزار دانشکده‌ي فني دانشگاه تهران
تحصيلات:
  • شبکه‌هاي اجتماعي
  • شبکه‌هاي به اشتراک گذاري
  • شبکه‌هاي ابري
  • محاسبات توزيعي
  • سيستم‌هاي پرسش و پاسخ
  • يادگيري ماشين
  • روش‌هاي صوري
زمينه هاي پژوهشي مورد علاقه:

 

سبحان موسوي
داده کاوي گروه:
  • مشارکت در ايجاد مولفه استخراج هدف پرسش
  • ايجاد و راه‌اندازي موتور بازيابي اطلاعات براي زيرسامانه پرسش و پاسخ مبتني بر متن (NER)
  • ايجاد و راه‌اندازي و مولفه پرسش و پاسخ مبتني بر پرسش‌هاي متدوال
  • مشارکت در ايجاد درخت‌واره پرسش‌ها (تکسونومي نوع پاسخ)
  • مشارکت در برچسب‌گذاري پرسش‌ها به منظور ايجاد مجموعه داده طلايي
  • ايجاد و راه‌اندازي مولفه ترکيب پاسخ‌ها (ترکيب اطلاعات)
مسئوليت در پروژه:
  • کارشناسي ارشد: مهندسي نرم‌افزار از دانشکده برق و کامپيوتر دانشگاه تهران
  • کارشناسي: علوم کامپيوتر از دانشکده علوم رياضي دانشگاه شهيد بهشتي
تحصيلات:
  • داده کاوي
  • بيوانفورماتيک
  • يادگيري ماشين و بازشناخت الگو
  • شبکه‌هاي اجتماعي
  • ترکيب اطلاعات
  • بازيابي اطلاعات
  • پردازش زبان‌هاي طبيعي
  • سيستم‌هاي پرسش و پاسخ
زمينه هاي پژوهشي مورد علاقه:

 

پريسا سعيدي
داده کاوي + ابزارها گروه:
  • توسعه ابزار تشخيص موجوديت اسمي قرآني
  • توسعه درختواره پرسش هاي قرآني
  • توسعه روش يادگيري رده بندي پرسشهاي قراني بر اساس نوع پاسخ
  • توسعه روش استخراج پاسخ با توجه به موجوديتهاي اسمي
مسئوليت در پروژه:
  • کارشناسي ارشد: مهندسي نرم‌افزار از دانشگاه تهران
  • کارشناسي : مهندسي نرم‌افزار از دانشگاه فردوسي مشهد
تحصيلات:
  • پردازش زبان طبيعي (NLP)
    • پرسش و پاسخ (Question Answering)
    • ترجمه ماشيني (Machine Translation)
    • تجزيه معنايي (Semantic Role Labeling)
  • يادگيري ماشين (Machine Learning)
  • بازيابي هوشمند اطلاعات (Intelligent Information Retrieval )
  • تحليل شبکه هاي اجتماعي (Social Network Analysis)

زمينه هاي پژوهشي مورد علاقه:

 

مجيد لآلي
داده کاوي گروه:
  • مسئول سابق گروه داده کاوي
  • مولفه استخراج پاسخ دقيق مبتني بر سوالات متداول (FAQ)
  • موتور بازيابي هوشمند اطلاعات
مسئوليت در پروژه:
  • دانشجوي دکتري: علوم کامپيوتر در دانشگاه کنکرديا کانادا
  • کارشناسي ارشد: دانشگاه تهران (دانشکده فني)
تحصيلات:

 

زمينه هاي پژوهشي مورد علاقه:

 

پيمان ابولقاسمي
داده کاوي گروه:
  • برچسب زني هدف و نوع پاسخ پرسش ها
مسئوليت در پروژه:

 

تحصيلات:

 

 

زمينه هاي پژوهشي مورد علاقه:

گروه ابزارهاي پردازش زبان فارسي

تمرکز اين گروه توليد و بهينه سازي ابزار هاي زبان فارسي مورد استفاده ساير گروه هاي پروژه مي باشد. مي توانيد عملکرد اين ابزارها را از بخش هاي «ابزارهاي زبان فارسي» و «ابزارهاي قرآن پژوهي» همين سايت بررسي فرماييد.

اعضاي گروه ابزارهاي پردازش زبان فارسي

زهرا سارابي
ابزارها گروه:
  • توليد ابزارهاي پردازش زبان فارسي شامل:
    • يکسان ساز،
    • قطعه بند،
    • برچسب گذار ادات سخن،
    • لم ياب،
    • ريشه ياب،
    • تجزيه گر نحوي
  • توليد نسخه گيتي ابزارهاي يکسان ساز، قطعه بند، برچسب گذار ادات سخن، لم ياب
  • مشارکت در برچسب گذاري نحوي و معنايي
  • تبديل پرسش و پاسخ هاي متداول قرآني به قالب XML
  • توليد نسخه وب سرويس ابزارهاي پردازش زبان فارسي
مسئوليت در پروژه:

کارشناسي ارشد: هوش مصنوعي و ربوتيک از دانشگاه علم و صنعت ايران

کارشناسي: مهندس نرم افزار از دانشگاه شهيد بهشتي

تحصيلات:
  • تجزيه زايشي (Phrase Structure Parsing) و وابستگي (Dependency Parsing)
  • قطعه بندي (Tokenization)
  • تشخيص ادات سخن (Par-of-Speech Parsing)
  • تحليل ساخت واژي با ناظر (Supervised Learning of  Morphology)
  • ترجمه ماشيني (Machine Translation)
  • پرسش و پاسخ (Question Answering)
  • هستان نگار (Ontology)

 

زمينه هاي پژوهشي مورد علاقه:

 

مجتبي خلاش
معنايي + ابزارها گروه:
  • توليد پارسر نحوي پروژه و بهينه سازي آن
  • اصلاح پيکره دادگان
مسئوليت در پروژه:
  • كارشناسي: مهندس نرم افزار از دانشگاه علم و صنعت ايران
  • كارشناسي ارشد: هوش مصنوعي و رباتيک از دانشگاه علم و صنعت ايران
تحصيلات:
  • پردازش زبان طبيعي
  • تجزيه وابستگي
زمينه هاي پژوهشي مورد علاقه:

 

هومن مهيار
ابزارها گروه:
  • مسئول سابق گروه ابزارهاي پردازش زبان فارسي
  • توليد ابزارهاي پردازش زبان فارسي شامل:
    • يکسان ساز،
    • قطعه بند،
    • تحليلگر ساختواژي،
    • تجزيه گر نحوي
  • مشارکت در برچسب گذاري معنايي
مسئوليت در پروژه:
  • دانشجوي کارشناسي ارشد: هوش مصنوعي در دانشگاه پيتسبورگ پنسيلوانيا آمريکا
تحصيلات:
  • زبان شناسي رايانشي
  • تحليل معنا و روابط معنايي
  • تجزيه وابستگي
  • توکنايزر و واژه يابي
  • پردازش زبان طبيعي
زمينه هاي پژوهشي مورد علاقه:

گروه مستندسازي مهندسي نرم افزار

اين تيم وظيفه پياده سازي و مستندسازي متدولوژي نرم مهندسي نرم افزار را بر عهده داشته است.

اعضاي گروه مستندسازي مهندسي نرم افزار

ولي طاوسي

مستندسازي نرم افزار

گروه:
  • مسئول سابق مستندات فازهاي پياده سازي و آزمون
  • مشاور طراحي معماري سامانه و طراحي تفصيلي مؤلفه ها
مسئوليت در پروژه:
  • کارشناسي ارشد: مهندسي نرم افزار از دانشگاه تربيت مدرس
تحصيلات:
  • تحليل و طراحي شيء گرا
  • متدولوژي هاي نرم افزاري
  • طراحي معماري نرم افزار
  • الگوريتم هاي جستجوي تکاملي
زمينه هاي پژوهشي مورد علاقه:

 

محمدحسين هاشمي نژاد

مستندسازي نرم افزار

گروه:
  • مسئول سابق مستندات فازهاي پياده سازي و آزمون
مسئوليت در پروژه:
تحصيلات:
زمينه هاي پژوهشي مورد علاقه:

مشاوران زبان شناس

يک سامانه پرسش و پاسخ نياز به تعامل زيادي با متون زبان طبيعي دارد. بر همين مبنا از کمک متخصصان اين حوزه براي اموري مانند تجزيه نحوي و معنايي جملات استفاده برديم.

مشاوران زبان شناس پروژه

دکتر مريم مسگر دکتر معصومه حاجي زاده
پژوهشکده علوم انساني و مطالعات فرهنگي پژوهشکده علوم انساني و مطالعات فرهنگي

مشاوران قرآني

اين سامانه پرسش و پاسخ در حوزه قرآني کار مي کند. براي غني سازي گراف مفاهيم قرآني، طرح پرسش هاي آزمون، ارزيابي پاسخ هاي سامانه و غيره از وجود کارشناسان علوم قرآني استفاده برديم.

مشاوران قرآني پروژه

آسيه رعيت علي آبادي نرگس فيض آبادي زهرا حبيبي
پژوهشکده علوم قرآني پژوهشکده علوم قرآني پژوهشکده علوم قرآني

ناظران

اين پروژه بدون راهنمايي هاي سازنده و هدايت گر ناظران محترم پروژه ممکن نبوده است:

  • جناب آقاي دکتر ياري
  • جناب آقاي دکتر بديع
  • جناب آقاي دکتر مينايي
  • جناب آقاي دکتر ارومچيان

© تمام حقوق براي مرکز تحقيقات مخابرات ايران محفوظ است.